Yerlatgich nima va nega uni oʻlchash kerak

Yerlatgich qanday tuzilgan, uning qarshiligi nega past boʻlishi kerak va unga tuproq, fasl hamda konstruksiya qanday ta’sir qiladi.

YerlatishMaqola6 daqiqa17.11.2026Mizan Verify laboratoriyasi

Yerlatgich nima

Yerlatgich — tuproqdagi metall elektrodlar boʻlib, ular bino elektr qurilmasiga ulangan. Uning vazifasi oddiy: biror joyda izolyatsiya buzilib, metall korpusda kuchlanish paydo boʻlsa, tok korpusga tekkan odam orqali emas, shu yoʻl bilan yerga ketishi kerak.

Yerlatgich himoya oʻtkazgichlari (PE) va avtomatlar bilan birga ishlaydi. Uning qarshiligi qancha past boʻlsa, shikastlanish toki shuncha katta boʻladi va himoya shuncha tez ishlaydi. Shuning uchun yerlatgich qarshiligi oʻlchanadi va me’yor bilan solishtiriladi.

Yerlatish qurilmasi nimalardan iboratKesim: binodagi bosh yerlatish shinasidan tuproqdagi elektrodlargacha. Yerlatgich turini almashtirib koʻring.
Bino BYSh odatda 2,5–3 m 3 odatda 0,5–0,7 m 34 12

Chizmani yon tomonga suring →

  1. 1
    Bosh yerlatish shinasiBarcha shchitlarning himoya oʻtkazgichlari (PE) va metall quvurlar shu yerga yigʻiladi.
  2. 2
    Yerlatish oʻtkazgichiShinani yerlatgich bilan bogʻlaydi; unda oʻlchov uchun uzish nuqtasi boʻladi.
  3. 3
    Vertikal elektrodTuproqqa qoqilgan poʻlat sterjen.
  1. 1
    Bosh yerlatish shinasiBarcha shchitlarning himoya oʻtkazgichlari (PE) va metall quvurlar shu yerga yigʻiladi.
  2. 2
    Yerlatish oʻtkazgichiShinani kontur bilan bogʻlaydi.
  3. 3
    Vertikal elektrodlarBir-biridan masofada qoqilgan bir nechta sterjen.
  4. 4
    Gorizontal tasmaElektrodlarni bitta konturga birlashtiradi va oʻzi ham yerlatgich vazifasini bajaradi.

Nega qarshilik past boʻlishi kerak

Tok har doim barcha mavjud yoʻllardan oqadi, koʻprogʻi esa qarshiligi kichik yoʻldan. Yerlatgich yaxshi boʻlsa, shikastlanish tokining deyarli hammasi u orqali ketadi va korpusdagi kuchlanish xavfsiz qoladi. Qarshilik oshgan boʻlsa — korroziya, boʻshagan ulanishlar yoki qurib qolgan tuproq sababli — korpusda xavfli kuchlanish qoladi, avtomat esa oʻz vaqtida oʻchmasligi mumkin.

Me’yor elektr qurilmasi turiga bogʻliq. Masalan, 380/220 V tarmoq neytralining yerlatgichi uchun odatda ≤ 4 Ω, chaqmoq qaytargich uchun ≤ 10 Ω qoʻllanadi. Aniq me’yor va uning manbasi bayonnomada har bir yerlatgich boʻyicha koʻrsatiladi.

Qarshilikka nima ta’sir qiladi

Yerlatgich qarshiligi asosan uni oʻrab turgan tuproqning qarshiligidir. Shuning uchun u tuproq bilan birga oʻzgaradi:

  • Namlik. Nam tuproq tokni yaxshi oʻtkazadi, quruq tuproq — yomon.
  • Yil fasli. Yozda tuproq qurib qoladi, qishda yuqori qatlam muzlaydi — bu davrlarda qarshilik odatda eng yuqori boʻladi.
  • Tuproq turi. Loy va qumoq tuproq yaxshi oʻtkazadi, qum va toshloq tuproq — yomonroq.
  • Konstruksiya. Bir-biridan masofada qoqilgan bir nechta elektrod va chuqurroq elektrodlar bitta kalta sterjenga qaraganda past qarshilik beradi.
  • Metall holati. Elektrodlar korroziyasi va boʻshagan boltli ulanishlar vaqt oʻtishi bilan qarshilikni oshiradi.
Yerlatgich qarshiligiga nima ta’sir qiladiRaqamsiz sifat sxemasi: strelkalar qarshilik qaysi tomonga oʻzgarishini koʻrsatadi.
Tuproq namligi quruqR yuqori namR past Yil fasli R qishbahoryozkuz Elektrodlar soni va chuqurligi 1 elektrod 3 elektrod R yuqoriR past

Chizmani yon tomonga suring →

Koʻrgazmali sxema. Haqiqiy qarshilik aniq tuproq va konstruksiyaga bogʻliq.

Qanday oʻlchanadi

Asosiy usul — ikki yordamchi elektrod bilan (C1): asbob yerlatgich va uzoqdagi tok elektrodi orasidan sinov tokini oʻtkazadi, oraliqdagi potensial elektrod esa kuchlanishni oʻlchaydi. Elektrodlar uchun joy boʻlmasa, TT tizimida C2 usuli — sirtmoq impedansi orqali — qoʻllanadi. Batafsil sxema, interaktiv potensial egri chizigʻi va ish tartibi — «Yerlatgich qarshiligini oʻlchash» xizmati sahifasida.

Qachon oʻlchash kerak

  • obyektni foydalanishga topshirishda;
  • oldingi bayonnomada koʻrsatilgan davriylikda;
  • ta’mir, yerlatgich almashtirilishi yoki qayta ulanishdan keyin;
  • nazorat organi, ijara beruvchi yoki sugʻurta kompaniyasi talab qilganda.

Natija QR-kodli bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Uni qanday oʻqish kerakligi «Sinov bayonnomasini qanday oʻqish kerak» maqolasida.

Bu sinovni biz oʻtkazamiz: Yerlatgich qarshiligi

Yerga ulash tizimi tok urishidan himoya qila oladimi — raqam bilan javob beramiz.