Yerlatgich nima
Yerlatgich — tuproqdagi metall elektrodlar boʻlib, ular bino elektr qurilmasiga ulangan. Uning vazifasi oddiy: biror joyda izolyatsiya buzilib, metall korpusda kuchlanish paydo boʻlsa, tok korpusga tekkan odam orqali emas, shu yoʻl bilan yerga ketishi kerak.
Yerlatgich himoya oʻtkazgichlari (PE) va avtomatlar bilan birga ishlaydi. Uning qarshiligi qancha past boʻlsa, shikastlanish toki shuncha katta boʻladi va himoya shuncha tez ishlaydi. Shuning uchun yerlatgich qarshiligi oʻlchanadi va me’yor bilan solishtiriladi.
Chizmani yon tomonga suring →
- 1Bosh yerlatish shinasiBarcha shchitlarning himoya oʻtkazgichlari (PE) va metall quvurlar shu yerga yigʻiladi.
- 2Yerlatish oʻtkazgichiShinani yerlatgich bilan bogʻlaydi; unda oʻlchov uchun uzish nuqtasi boʻladi.
- 3Vertikal elektrodTuproqqa qoqilgan poʻlat sterjen.
- 1Bosh yerlatish shinasiBarcha shchitlarning himoya oʻtkazgichlari (PE) va metall quvurlar shu yerga yigʻiladi.
- 2Yerlatish oʻtkazgichiShinani kontur bilan bogʻlaydi.
- 3Vertikal elektrodlarBir-biridan masofada qoqilgan bir nechta sterjen.
- 4Gorizontal tasmaElektrodlarni bitta konturga birlashtiradi va oʻzi ham yerlatgich vazifasini bajaradi.
Nega qarshilik past boʻlishi kerak
Tok har doim barcha mavjud yoʻllardan oqadi, koʻprogʻi esa qarshiligi kichik yoʻldan. Yerlatgich yaxshi boʻlsa, shikastlanish tokining deyarli hammasi u orqali ketadi va korpusdagi kuchlanish xavfsiz qoladi. Qarshilik oshgan boʻlsa — korroziya, boʻshagan ulanishlar yoki qurib qolgan tuproq sababli — korpusda xavfli kuchlanish qoladi, avtomat esa oʻz vaqtida oʻchmasligi mumkin.
Me’yor elektr qurilmasi turiga bogʻliq. Masalan, 380/220 V tarmoq neytralining yerlatgichi uchun odatda ≤ 4 Ω, chaqmoq qaytargich uchun ≤ 10 Ω qoʻllanadi. Aniq me’yor va uning manbasi bayonnomada har bir yerlatgich boʻyicha koʻrsatiladi.
Qarshilikka nima ta’sir qiladi
Yerlatgich qarshiligi asosan uni oʻrab turgan tuproqning qarshiligidir. Shuning uchun u tuproq bilan birga oʻzgaradi:
- Namlik. Nam tuproq tokni yaxshi oʻtkazadi, quruq tuproq — yomon.
- Yil fasli. Yozda tuproq qurib qoladi, qishda yuqori qatlam muzlaydi — bu davrlarda qarshilik odatda eng yuqori boʻladi.
- Tuproq turi. Loy va qumoq tuproq yaxshi oʻtkazadi, qum va toshloq tuproq — yomonroq.
- Konstruksiya. Bir-biridan masofada qoqilgan bir nechta elektrod va chuqurroq elektrodlar bitta kalta sterjenga qaraganda past qarshilik beradi.
- Metall holati. Elektrodlar korroziyasi va boʻshagan boltli ulanishlar vaqt oʻtishi bilan qarshilikni oshiradi.
Chizmani yon tomonga suring →
Koʻrgazmali sxema. Haqiqiy qarshilik aniq tuproq va konstruksiyaga bogʻliq.
Qanday oʻlchanadi
Asosiy usul — ikki yordamchi elektrod bilan (C1): asbob yerlatgich va uzoqdagi tok elektrodi orasidan sinov tokini oʻtkazadi, oraliqdagi potensial elektrod esa kuchlanishni oʻlchaydi. Elektrodlar uchun joy boʻlmasa, TT tizimida C2 usuli — sirtmoq impedansi orqali — qoʻllanadi. Batafsil sxema, interaktiv potensial egri chizigʻi va ish tartibi — «Yerlatgich qarshiligini oʻlchash» xizmati sahifasida.
Qachon oʻlchash kerak
- obyektni foydalanishga topshirishda;
- oldingi bayonnomada koʻrsatilgan davriylikda;
- ta’mir, yerlatgich almashtirilishi yoki qayta ulanishdan keyin;
- nazorat organi, ijara beruvchi yoki sugʻurta kompaniyasi talab qilganda.
Natija QR-kodli bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Uni qanday oʻqish kerakligi «Sinov bayonnomasini qanday oʻqish kerak» maqolasida.
Bu sinovni biz oʻtkazamiz: Yerlatgich qarshiligi
Yerga ulash tizimi tok urishidan himoya qila oladimi — raqam bilan javob beramiz.